PM e-VIDYA हा शिक्षण मंत्रालयाचा 2020 मध्ये सुरू करण्यात आलेला एक व्यापक उपक्रम आहे जो डिजिटल/ऑनलाइन/ऑन-एअर एज्युकेशनशी संबंधित सर्व प्रयत्नांना एकत्रित करून शिक्षणात मल्टी-मोड प्रवेश सक्षम करतो. शिक्षणाचे नुकसान कमी करण्यासाठी डिजिटल, ऑनलाइन आणि ऑन-एअर प्लॅटफॉर्मद्वारे शिक्षणासाठी मल्टी-मोड ऍक्सेस प्रदान करण्याचा या उपक्रमाचा उद्देश आहे. हे राष्ट्रीय शैक्षणिक धोरण (NEP) 2020 च्या दृष्टीकोनाचे समर्थन करते, देशभरात समान आणि दर्जेदार शिक्षण सुनिश्चित करते. ग्रामीण आणि दुर्गम भागातील विद्यार्थ्यांसह, डिजिटल संसाधने, अभ्यासक्रम आणि परस्परसंवादी सामग्रीची विस्तृत श्रेणी प्रदान करून सर्व विद्यार्थ्यांना शिक्षण सुलभ करण्यासाठी हा उपक्रम तंत्रज्ञानाचा लाभ घेतो. पीएम ई-विद्या चे प्रमुख घटक DIKSHA (शालेय शिक्षणासाठी डिजिटल इन्फ्रास्ट्रक्चर) : एक राष्ट्रीय डिजिटल प्लॅटफॉर्म उच्च-गुणवत्तेची ई-सामग्री प्रदान करते, ज्यामध्ये सर्व इयत्तांसाठी (एक राष्ट्र, एक डिजिटल प्लॅटफॉर्म) QR-कोडेड ऊर्जायुक्त पाठ्यपुस्तकांचा समावेश आहे. पीएम ई-विद्या डीटीएच टीव्ही चॅनेल : जवळपास 200 चॅनेल आहेत, ज्यामध्ये राज्ये/केंद्रशासित प्रदेशांमध्ये इयत्ता 1-12 पर्यंत अनेक भारतीय भाषांमध्ये पूरक शिक्षण दिले जाते. स्वयम (अभ्यास वेब्स ऑफ ॲक्टिव्ह-लर्निंग फॉर यंग एस्पायरिंग माइंड्स) : क्रेडिट ट्रान्सफर तरतुदींसह उच्च शिक्षण अभ्यासक्रम ऑफर करणारे राष्ट्रीय MOOC व्यासपीठ. हे NIOS आणि NCERT द्वारे शालेय अभ्यासक्रम (9वी-12वी) देखील देते. सध्या, 10,000 हून अधिक अभ्यासक्रम उपलब्ध आहेत, ज्यामध्ये 4.1 लाख विद्यार्थ्यांनी NCERT अभ्यासक्रमांसाठी नोंदणी केली आहे. रेडिओ, कम्युनिटी रेडिओ आणि CBSE पॉडकास्ट - शिक्षा वाणी या प्लॅटफॉर्मचा वापर शैक्षणिक सामग्री मोठ्या प्रेक्षकांपर्यंत प्रसारित करण्यासाठी केला जातो, विशेषत: मर्यादित इंटरनेट प्रवेश असलेल्या भागात. डिजिटली ऍक्सेसिबल इन्फॉर्मेशन सिस्टीम (DAISY) : ऑडिओबुक, सांकेतिक भाषेतील व्हिडिओ आणि बोलण्याची पुस्तके यासह, NIOS वेबसाइट आणि YouTube वर उपलब्ध असलेली ई-सामग्री विशेषत: दृष्टिहीन आणि श्रवणक्षम विद्यार्थ्यांसाठी डिझाइन केलेली आहे. व्हर्च्युअल लॅब्स आणि स्किलिंग ई-लॅब : विज्ञान आणि गणितासाठी 750 व्हर्च्युअल लॅब (इयत्ता 6-12) आणि 75 स्किलिंग ई-लॅब सिम्युलेटेड शिक्षण वातावरणासाठी, गंभीर विचार आणि सर्जनशीलता वाढवण्यासाठी. DIKSHA प्लॅटफॉर्मवर व्हर्च्युअल लॅब उपलब्ध आहेत. शिक्षकांसाठी ई-सामग्री: शाळा आणि शिक्षकांच्या शिक्षणासाठी विविध ई-कोर्स आणि डिजिटल संसाधनांमध्ये परस्परसंवादी व्हिडिओ, ऑडिओबुक आणि शिक्षक आणि विद्यार्थ्यांसाठी प्रश्नमंजुषासारखे डिजिटल कार्यक्रम समाविष्ट आहेत. भारतीय सांकेतिक भाषेसाठी पीएम ई-विद्या DTH चॅनल श्रवणदोष असलेल्या नागरिकांच्या गरजा पूर्ण करण्यासाठी, 6 डिसेंबर 2024 रोजी, भारत सरकारने DTH वर 31 चॅनल लाँच केले, जे श्रवण-अशक्त विद्यार्थी, विशेष शिक्षक, दुभाषी आणि संबंधित संस्थांसाठी भारतीय सांकेतिक भाषा (ISL) प्रशिक्षणासाठी समर्पित आहे. हा उपक्रम राष्ट्रीय शैक्षणिक धोरण (NEP) 2020 शी संरेखित करतो, ज्यामध्ये अधिक समावेशक शैक्षणिक वातावरण निर्माण करण्यासाठी संपूर्ण भारतभर ISL ला प्रोत्साहन आणि प्रमाणित करण्याची आवश्यकता आहे. NEP देखील स्थानिक सांकेतिक भाषांचा आदर आणि समावेश करण्यावर भर देते. स्रोत: पीएम ईविद्या पोर्टल