Agentic AI आणि नागरिकांसाठी AI सुरक्षितता : 2026 साठी मार्गदर्शक https://youtu.be/EsHfWTuNgHg?si=NHtTDJ9SZnxYAKTt प्रस्तावना2026 पर्यंत कृत्रिम बुद्धिमत्ता (Artificial Intelligence – AI) ही केवळ माहिती देणारी प्रणाली न राहता स्वतःहून कृती करणारी प्रणाली बनत आहे. अशा प्रणालींना Agentic AI असे म्हटले जाते. या AI प्रणाली तिकीट बुक करणे, बिल भरणे, फॉर्म भरून देणे किंवा सूचना देणे यासारखी कामे स्वतः करू शकतात. या सुविधा उपयुक्त असल्या तरी नागरिकांनी त्यांचा सुरक्षित आणि जबाबदारीने वापर करणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे. Agentic AI म्हणजे काय?Agentic AI ही अशी AI प्रणाली आहे जी मानवी सूचनेनुसार अनेक टप्प्यांची कामे स्वतः पार पाडते. उदाहरणार्थ, “वीज बिल भरा” अशी सूचना दिल्यास ती लॉग-इन करणे, बिल शोधणे आणि पेमेंट करणे अशी प्रक्रिया पूर्ण करू शकते. त्यामुळे वेळ आणि श्रम वाचतात. मात्र, चुकीची माहिती, तांत्रिक त्रुटी किंवा गैरवापर झाल्यास आर्थिक व वैयक्तिक नुकसान होऊ शकते. AI सुरक्षिततेची गरज का आहे?AI प्रणाली कधी कधी चुकीची माहिती देऊ शकतात. याला hallucination असे म्हटले जाते. तसेच, AI चा वापर करून बनवलेले बनावट व्हिडिओ, आवाज किंवा फोटो (deepfakes) नागरिकांची फसवणूक करण्यासाठी वापरले जाऊ शकतात. त्यामुळे AI वर पूर्णपणे अवलंबून न राहता सतर्क राहणे आवश्यक आहे. AI वापरताना नागरिकांनी घ्यावयाची काळजी1. माहितीची खात्री करणेAI कडून मिळालेली माहिती अधिकृत सरकारी संकेतस्थळ किंवा विश्वसनीय स्रोताशी तपासून घ्यावी, विशेषतः कायदे, योजना, आर्थिक व्यवहार याबाबत. 2. आर्थिक व्यवहारात सावधगिरीAI प्रणालीला बँक खाते, UPI, कार्ड तपशील देताना अत्यंत काळजी घ्यावी. कोणतेही पेमेंट करण्यापूर्वी स्वतः तपासणी करावी. 3. वैयक्तिक माहिती मर्यादित ठेवणेआधार क्रमांक, पॅन, ओटीपी, पासवर्ड यांसारखी माहिती AI प्रणालीशी शेअर करू नये. 4. Deepfake ओळखणेकोणताही व्हिडिओ किंवा आवाज अचानक पैशांची मागणी करत असल्यास त्याची खात्री दुसऱ्या माध्यमातून करावी. घाईत निर्णय घेऊ नये. 5. मानवी नियंत्रण ठेवणेमहत्त्वाचे निर्णय AI कडे पूर्णपणे सोपवू नयेत. अंतिम निर्णय मानवी विवेकाने घ्यावा. नागरिकांसाठी फायदेयोग्य वापर केल्यास Agentic AI मुळे सरकारी सेवा समजणे सोपे होते, वेळ वाचतो आणि डिजिटल सुविधा अधिक सुलभ होतात. मात्र, सुरक्षिततेचे नियम पाळल्यासच हे फायदे टिकून राहतात. निष्कर्षAgentic AI ही नागरिकांच्या दैनंदिन जीवनात मोठा बदल घडवणारी तंत्रज्ञान प्रगती आहे. मात्र, सुरक्षित वापर, माहितीची खात्री आणि सतर्कता याशिवाय तिचा वापर धोकादायक ठरू शकतो. नागरिकांनी AI ला मदतनीस म्हणून वापरावे, पण पूर्ण विश्वास न ठेवता जबाबदारीने निर्णय घ्यावेत. सुरक्षित आणि जागरूक वापरातूनच AI चे खरे फायदे समाजाला मिळू शकतात.