SpaDeX हे 62 व्या PSLV उड्डाणाद्वारे प्रक्षेपित केलेल्या दोन लहान अंतराळयानांचा वापर करून अंतराळातील डॉकिंगचे प्रदर्शन करण्यासाठी डिझाइन केलेले स्वस्त-प्रभावी तंत्रज्ञान प्रात्यक्षिक मिशन आहे. ही मोहीम भारताच्या भविष्यातील अंतराळ महत्त्वाकांक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण आहे, ज्यात चंद्र मोहिमे, नमुना परतावा आणि भारतीय अंतरीक्ष स्टेशन (BAS) च्या विकासाचा समावेश आहे. उद्दिष्टे दोन लहान अंतराळयानांचा वापर करून भेट आणि डॉकिंगसाठी तंत्रज्ञान विकसित करा आणि प्रदर्शित करा. डॉक केलेल्या स्थितीत नियंत्रणक्षमता दर्शवा. लक्ष्य अंतराळ यानाचे आयुष्य वाढवण्याची क्षमता दाखवा. डॉक केलेल्या स्पेसक्राफ्ट दरम्यान पॉवर ट्रान्सफरची चाचणी घ्या. SpaDeX स्पेसक्राफ्ट्स SpaDeX मिशनमध्ये दोन लहान उपग्रहांचा समावेश आहे, SDX01, जे चेझर आणि SDX02, लक्ष्य आहे, प्रत्येकाचे वजन अंदाजे 220 किलोग्रॅम आहे. हे स्पेसक्राफ्ट निसर्गात एंड्रोजिनस आहेत म्हणजे यापैकी एकही स्पेसक्राफ्ट डॉकिंग दरम्यान चेझर (सक्रिय स्पेसक्राफ्ट) म्हणून काम करू शकते. ते सौर पॅनेल, लिथियम-आयन बॅटरी आणि एक मजबूत ऊर्जा व्यवस्थापन प्रणालीसह सुसज्ज आहेत. ॲटिट्यूड अँड ऑर्बिट कंट्रोल सिस्टीम (AOCS) मध्ये स्टार सेन्सर्स, सन सेन्सर्स, मॅग्नेटोमीटर आणि रिॲक्शन व्हील, मॅग्नेटिक टॉर्कर्स आणि थ्रस्टर्स सारख्या ॲक्ट्युएटर्सचा समावेश आहे. कक्षेत डॉकिंग प्रक्रियेचे प्रात्यक्षिक करण्यासाठी उपग्रह अनेक जटिल युक्ती चालवतील. डॉकिंगनंतर, दोन उपग्रह एकच अंतराळ यान म्हणून काम करतील. डॉकिंगच्या यशाची पुष्टी करण्यासाठी विद्युत उर्जा एका उपग्रहातून दुसऱ्या उपग्रहाकडे हस्तांतरित केली जाईल. यशस्वी डॉकिंग आणि अनडॉकिंगनंतर, स्पेसक्राफ्ट वेगळे होईल आणि ॲप्लिकेशन मिशनसाठी वापरले जाईल. अनडॉकिंग दरम्यान, स्पेसक्राफ्ट वैयक्तिक पेलोड ऑपरेशन्स सुरू करण्यासाठी वेगळे होईल. हे पेलोड्स उच्च रिझोल्यूशन प्रतिमा, नैसर्गिक संसाधनांचे निरीक्षण, वनस्पती अभ्यास आणि कक्षा रेडिएशन पर्यावरण मोजमाप प्रदान करतील ज्यात असंख्य अनुप्रयोग सापडतील. स्पाडेक्स मिशनमध्ये स्वदेशी तंत्रज्ञान डॉकिंग यंत्रणा. चार भेट आणि डॉकिंग सेन्सरचा संच. पॉवर ट्रान्सफर तंत्रज्ञान. स्वदेशी नवकल्पित स्वायत्त भेट आणि डॉकिंग धोरण. अंतराळयानांमधील स्वायत्त संप्रेषणासाठी इंटर-सॅटेलाइट कम्युनिकेशन लिंक (ISL), इतर अंतराळयानाची स्थिती जाणून घेण्यासाठी अंतर्भूत बुद्धिमत्तेसह अंतर्भूत आहे. GNSS-आधारित नोव्हेल रिलेटिव्ह ऑर्बिट डिटरमिनेशन अँड प्रोपगेशन (RODP) प्रोसेसर इतर अंतराळ यानाची सापेक्ष स्थिती आणि वेग निश्चित करण्यासाठी. हार्डवेअर आणि सॉफ्टवेअर डिझाइन प्रमाणीकरण आणि चाचणीसाठी सिम्युलेशन चाचणी बेड. यश आणि भविष्यातील योजना ऐतिहासिक कामगिरीमध्ये, स्पेस डॉकिंग प्रयोग (SpaDeX) मिशनचे डॉकिंग ऑपरेशन 16 जानेवारी, 2025 रोजी यशस्वीरित्या पूर्ण झाले आणि स्पेस डॉकिंग ऑपरेशन्स पार पाडण्यास सक्षम राष्ट्रांच्या उच्च गटात भारताचा प्रवेश झाला. या यशासह, भारत हा तांत्रिक कामगिरी करणारा जगातील चौथा देश ठरला आहे. स्पेस डॉकिंग ही आगामी अंतराळ मोहिमांसाठी एक महत्त्वाची पूर्व शर्त आहे, जसे की चंद्राचा शोध आणि स्पेस स्टेशनचे ऑपरेशन. या मोहिमेची यशस्वी अंमलबजावणी करून, ISRO स्वायत्त डॉकिंगचा पाया रचत आहे—चांद्रयान-4 सारख्या भविष्यातील मोहिमांसाठी एक महत्त्वाची क्षमता. याशिवाय, SpaDeX मिशन भारताच्या महत्त्वाकांक्षी अंतराळ उद्दिष्टांना पाठिंबा देण्यासाठी महत्त्वाची भूमिका बजावेल, जसे की गगनयान मोहीम, चंद्रावर भारतीय अंतराळवीर पाठवणे आणि भारत अंतरीक्ष स्पेस स्टेशनची स्थापना. स्रोत: इस्रो