ప్రధాన్ మంత్రి విద్యాలక్ష్మి పథకం - విద్యా సమానత్వం వైపు ఒక అడుగు (PM Vidyalaxmi Scheme: A Step Towards Educational Equity) ప్రతిభావంతులైన విద్యార్థులకు ఎలాంటి గ్యారెంటీ (పూచీకత్తు) లేదా తాకట్టు లేని విద్యా రుణాలను అందించడం ద్వారా ఉన్నత విద్యకు సమానమైన ప్రాప్తిని విస్తరించడంలో పీఎం-విద్యా లక్ష్మి ఒక ముఖ్యమైన అడుగు. అర్హత కలిగిన కుటుంబాలకు లక్షిత వడ్డీ సబ్సిడీ కూడా దీనికి అదనంగా లభిస్తుంది. ఆర్థిక అడ్డంకులను తగ్గించడం ద్వారా, ఈ పథకం ముఖ్యంగా ఆర్థికంగా వెనుకబడిన విద్యార్థులు నాణ్యమైన ఉన్నత విద్యలో ఎక్కువ సంఖ్యలో పాల్గొనేలా చేస్తుంది. అలా చేయడం ద్వారా, ఇది జాతీయ విద్యా విధానం (NEP 2020) యొక్క లక్ష్యాలను ముందుకు తీసుకువెళుతుంది, సమగ్రమైన మరియు సమానమైన నాణ్యమైన విద్యపై సుస్థిరాభివృద్ధి లక్ష్యం 4 (SDG 4) సాధనకు తోడ్పడుతుంది మరియు దేశం కోసం నైపుణ్యం కలిగిన, భవిష్యత్తుకు సిద్ధంగా ఉన్న మానవ వనరుల అభివృద్ధికి మద్దతు ఇస్తుంది. ఈ పథకం ద్వారా దేశంలోని అగ్రశ్రేణి ఉన్నత విద్యాసంస్థల్లో చదువుకోవడానికి విద్యార్థులకు ఎలాంటి గ్యారెంటీ (హామీ) లేదా తాకట్టు లేకుండా విద్యా రుణాలు అందిస్తారు. కుటుంబ ఆదాయం ఆధారంగా వడ్డీ రాయితీని కూడా అందిస్తూ, విద్యార్థుల ఆర్థిక భారాలను ఇది తగ్గిస్తుంది. ఈ పథకం 2030 నాటికి అందరికీ సమగ్రమైన, సమానమైన నాణ్యమైన విద్యను మరియు నిరంతర అభ్యాస అవకాశాలను అందించాలనే ఐక్యరాజ్యసమితి సుస్థిరాభివృద్ధి లక్ష్యం (SDG 4) సాధనకు దోహదపడుతుంది. ఉన్నత విద్యకు ఆర్థిక అడ్డంకులను తొలగించడం గడిచిన దశాబ్దంలో భారతదేశంలో ఉన్నత విద్యా నమోదు నిష్పత్తి (GER) 2014-15లో 23.7% నుండి 2023-24 నాటికి 30.0% కి వేగంగా పెరిగింది. అయినప్పటికీ, ఆర్థిక ఇబ్బందుల వల్ల చాలా మంది ప్రతిభావంతులైన విద్యార్థులకు అగ్రశ్రేణి సంస్థలలో చదువుకోవడం కష్టంగానే ఉంది. చాలా మంది విద్యా రుణాల కోసం ప్రయత్నించినప్పటికీ, అధిక వడ్డీ రేట్ల వల్ల చదువుకోలేకపోతున్నారు. దీనివల్ల IITలు, IIMలు మరియు ఇతర అగ్రశ్రేణి సంస్థలలో చదవాలనే వారి కలలు నెరవేరడం లేదు.ఈ సమస్యను పరిష్కరించడానికి కేంద్ర మంత్రివర్గం 6 నవంబర్ 2024 న ప్రధాన్ మంత్రి విద్యాలక్ష్మి పథకానికి ఆమోదం తెలిపింది. ఈ పథకం కింద, నిర్దేశిత నాణ్యమైన ఉన్నత విద్యా సంస్థలలో (QHEIs) మెరిట్ ఆధారంగా ప్రవేశం పొందిన విద్యార్థులకు తాకట్టు లేని, గ్యారెంటర్ లేని విద్యా రుణాలు అందిస్తారు. వార్షిక కుటుంబ ఆదాయ పరిమితి: ₹8,00,000 లోపు ఉన్న విద్యార్థులకు 3% వడ్డీ రాయితీ లభిస్తుంది. విధానం: ఈ రుణ ప్రక్రియ మొత్తం చాలా సులభంగా, పారదర్శకంగా, విద్యార్థి స్నేహపూర్వకంగా మరియు పూర్తిగా డిజిటల్ పద్ధతిలో ఉంటుంది. విద్యార్థులు రుణాల కోసం దరఖాస్తు చేసుకోవడానికి, వాటి స్థితిని తెలుసుకోవడానికి, మరియు ఫిర్యాదులను నమోదు చేయడానికి ఒకే ఒక ఉమ్మడి పోర్టల్ అందుబాటులో ఉంటుంది. ఈ పథకం జాతీయ విద్యా విధానం (NEP), 2020 సిఫార్సుల ఆధారంగా రూపొందించబడింది. ప్రభుత్వ మరియు ప్రైవేట్ ఉన్నత విద్యా సంస్థలలో (HEIs) చదివే ప్రతిభావంతులైన విద్యార్థులకు ఆర్థిక సహాయం అందించడమే దీని ముఖ్య ఉద్దేశం. ముఖ్యాంశాలు, ప్రయోజనాలు మరియు పరిధి అర్హత కలిగిన సంస్థలు: ప్రస్తుతం దేశవ్యాప్తంగా 1,425 నాణ్యమైన ఉన్నత విద్యా సంస్థలు (QHEIs) (ప్రభుత్వ మరియు ప్రైవేట్) ఈ పథకం కింద కవర్ చేయబడ్డాయి. మినహాయింపులు: మేనేజ్మెంట్ కోటా, NRI కోటా వంటి అడ్మిషన్లకు ఈ లబ్ధి వర్తించదు. క్రెడిట్ గ్యారెంటీ: బ్యాంకులు రుణాలను విస్తృతంగా ఇవ్వడానికి వీలుగా, ₹7.5 లక్షల వరకు ఇచ్చే రుణాలపై భారత ప్రభుత్వం 75% క్రెడిట్ గ్యారెంటీని అందిస్తుంది. వడ్డీ రాయితీ: ₹8 లక్షల వరకు వార్షిక కుటుంబ ఆదాయం ఉన్న విద్యార్థులకు, ₹10 లక్షల వరకు తీసుకునే రుణాలపై 3% వడ్డీ రాయితీ ఇవ్వబడుతుంది. ఇది ₹4.5 లక్షల వరకు వార్షిక కుటుంబ ఆదాయం ఉన్న విద్యార్థులకు ఇప్పటికే లభిస్తున్న పూర్తి వడ్డీ రాయితీకి అదనం. హామీ లేని, గ్యారెంటర్ లేని విద్యా రుణాలు (Collateral-free, Guarantor-free Education Loans) అర్హత: పీఎం-విద్యాలక్ష్మి (PM-Vidyalaxmi) పథకం కింద అర్హత కలిగిన ఉన్నత విద్యా సంస్థల్లో (QHEIs) అడ్మిషన్ పొందిన విద్యార్థులు ఎలాంటి ఆస్తి హామీ (Collateral) లేదా మూడో వ్యక్తి గ్యారెంటీ (Third-party guarantee) లేకుండా విద్యా రుణాలు పొందవచ్చు. రుణ పరిమితి: విద్యా రుణాల గరిష్ట మొత్తానికి ఎటువంటి పరిమితి లేదు. ఇది కోర్సు ఫీజు, హాస్టల్ ఫీజు, మెస్ ఫీజు, లాప్టాప్ ఖర్చు మరియు ఇతర అవసరమైన జీవన వ్యయాలపై ఆధారపడి ఉంటుంది. అన్ని ఆదాయ వర్గాల విద్యార్థులు దీనికి దరఖాస్తు చేసుకోవచ్చు. క్రెడిట్ గ్యారెంటీ: బ్యాంకులు రుణాలను సులభంగా ఇవ్వడానికి వీలుగా, ₹7.5 లక్షల వరకు ఉండే రుణాలపై ప్రభుత్వం 75% క్రెడిట్ గ్యారెంటీని అందిస్తుంది. వడ్డీ రేట్లు: ఈ పథకం కింద వడ్డీ రేట్లు ఆయా బ్యాంకుల 'ఎక్స్టర్నల్లీ బెంచ్మార్క్డ్ లెండింగ్ రేట్' (EBLR) + 0.5% కి మించకూడదు. తిరిగి చెల్లించే కాలం: రుణాన్ని తిరిగి చెల్లించడానికి 15 సంవత్సరాల వరకు సమయం ఉంటుంది. ఇందులో మొరటోరియం కాలం (కోర్సు వ్యవధి + ఒక సంవత్సరం) మినహాయించబడుతుంది. అందించే బ్యాంకులు: షెడ్యూల్డ్ బ్యాంకులు, రీజినల్ రూరల్ బ్యాంకులు (RRBs), మరియు సహకార బ్యాంకుల ద్వారా ఈ రుణాలు అందుబాటులో ఉన్నాయి. వడ్డీ రాయితీ (Interest Subvention) PM-USP CSIS పథకం: వార్షిక కుటుంబ ఆదాయం ₹4.5 లక్షల వరకు ఉండి, ఆమోదిత NAAC/NBA గుర్తింపు పొందిన సంస్థల్లో సాంకేతిక లేదా వృత్తిపరమైన కోర్సులు చదివే విద్యార్థులు, మొరటోరియం కాలంలో ₹10 లక్షల వరకు ఉండే రుణాలపై 100% వడ్డీ రాయితీని పొందుతారు. పీఎం-విద్యాలక్ష్మి వడ్డీ రాయితీ: ₹8,000,000 (8 లక్షలు) లోపు వార్షిక కుటుంబ ఆదాయం కలిగిన ప్రతిభావంతులైన విద్యార్థులకు, మొరటోరియం కాలంలో ₹10 లక్షల వరకు ఉండే రుణాలపై 3% వడ్డీ రాయితీ లభిస్తుంది. రుణం ₹10 లక్షలు దాటితే: ఒకవేళ విద్యా రుణం మొత్తం ₹10 లక్షల కంటే ఎక్కువగా ఉంటే, కేవలం ₹10 లక్షల వరకు ఉన్న మొత్తానికి మాత్రమే వడ్డీ రాయితీ వర్తిస్తుంది. ఇతర నిబంధనలు: కేంద్ర లేదా రాష్ట్ర ప్రభుత్వాల నుండి మరేదైనా స్కాలర్షిప్ లేదా ఫీజు రీయింబర్స్మెంట్ పొందుతున్న విద్యార్థులు ఈ వడ్డీ రాయితీకి అర్హులు కారు.పరిమితి: ఒక సంవత్సరంలో గరిష్టంగా ఒక లక్ష మంది విద్యార్థులకు మాత్రమే 3% వడ్డీ రాయితీ ప్రయోజనం అందుతుంది. అయితే, CSIS లబ్ధిదారులకు ఇటువంటి పరిమితి లేదు. అంశాలు PM-USP CSIS PM-Vidyalaxmi (పీఎం-విద్యాలక్ష్మి) విద్యాసంస్థలు(Institutions) NAAC/ NBA గుర్తింపు పొందిన సంస్థలు, జాతీయ ప్రాధాన్యత కలిగిన విద్యాసంస్థలు (INIs), మెడికల్ కమిషన్ ఆఫ్ ఇండియా, నర్సింగ్ కౌన్సిల్, బార్ కౌన్సిల్, ఫార్మసీ కౌన్సిల్, డెంటల్ కౌన్సిల్ వంటి నియంత్రణ సంస్థలచే ఆమోదించబడిన సాంకేతిక విద్యాసంస్థలు. NIRF ర్యాంకింగ్లో మొదటి 100 స్థానాల్లో ఉన్న ప్రైవేట్ సంస్థలు;రాష్ట్ర ప్రభుత్వ పరిధిలోని NIRF టాప్ 200 సంస్థలు;మిగిలిన కేంద్ర ప్రభుత్వ సంస్థలు. కోర్సులు(Course) వృత్తిపరమైన / సాంకేతిక కోర్సులు అన్ని డిగ్రీ / డిప్లొమా కోర్సులు కుటుంబ ఆదాయం(Family income) ₹ 4.5 లక్షలు ₹ 8 లక్షలు వడ్డీ రాయితీ(Interest subvention) మొరటోరియం కాలంలో పూర్తి వడ్డీ రాయితీ మొరటోరియం కాలంలో 3% వడ్డీ రాయితీ స్లాట్ల సంఖ్య(No of slots) పరిమితి లేదు సంవత్సరానికి 1 లక్ష కొత్త స్లాట్లు రుణ తిరిగి చెల్లింపు(Loan repayment) మొరటోరియం కాలం పూర్తయిన తర్వాత 15 సంవత్సరాల వరకు (కోర్సు వ్యవధి + 1 సంవత్సరం) - పథకం ముఖ్యాంశాలు వడ్డీ రేట్లు: బ్యాంక్ యొక్క EBLR + 0.5% కి మించవు. అదనపు తగ్గింపు: చదువుకునే కాలం మరియు మొరటోరియం కాలంలో వడ్డీ చెల్లిస్తే 1% వరకు అదనపు వడ్డీ రాయితీ లభిస్తుంది. పన్ను ప్రయోజనం: సెక్షన్ 80E కింద ఆదాయపు పన్ను మినహాయింపు ఉంటుంది. కోర్సులు: డిగ్రీ, పీజీ లేదా ఇంటిగ్రేటెడ్ కోర్సులకు ఒకసారి మాత్రమే వడ్డీ సబ్వెన్షన్, క్రెడిట్ గ్యారెంటీ ప్రయోజనాలు వర్తిస్తాయి. బడ్జెట్: 2024-2025 నుండి 2030-2031 వరకు ₹3,600 కోట్లు కేటాయించారు. లబ్ధిదారులు: ఏడేళ్ల కాలంలో 7 లక్షల మంది కొత్త విద్యార్థులకు ప్రయోజనం చేకూరనుంది. విద్యార్థుల అర్హత ప్రమాణాలు భారతదేశంలోని గుర్తింపు పొందిన నాణ్యమైన ఉన్నత విద్యా సంస్థల్లో (QHEIs) ప్రవేశ పరీక్షల ద్వారా మెరిట్ సీటు సాధించి ఉండాలి.అన్ని రకాల డిగ్రీ మరియు డిప్లొమా కోర్సులకు ఈ రుణాలు అందుబాటులో ఉంటాయి. తిరిగి చెల్లించే కాలం: కోర్సు వ్యవధి + 1 సంవత్సరం మినహాయించి, గరిష్టంగా 15 సంవత్సరాల వరకు ఉంటుంది. రిజిస్ట్రేషన్: ఆధార్ కార్డ్ ద్వారా నమోదు చేసుకోవాలి, నిరంతరం కోర్సులో కొనసాగుతూ మంచి విద్యా ప్రతిభ (Academic Performance) కనబరచాలి. అదనపు నిబంధనలు: విద్యార్థి కోర్సును మధ్యలో వదిలివేయకూడదు లేదా క్రమశిక్షణ/అకడమిక్ కారణాల వల్ల సంస్థ నుండి బహిష్కరించబడకూడదు. రెండవ సంవత్సరం నుండి వడ్డీ రాయితీ ప్రయోజనం కొనసాగాలంటే సంతృప్తికరమైన విద్యా ప్రతిభను కొనసాగించాలి. ఉన్నత విద్యా సంస్థల (HEIs) అర్హత ఈ పథకం NIRF ర్యాంకింగ్ల ఆధారంగా సంస్థలను ఎంపిక చేస్తుంది. ప్రస్తుతం ఇందులో కింది సంస్థలు ఉన్నాయి. కేంద్ర విద్యా మంత్రిత్వ శాఖ ప్రకటించిన తాజా NIRF జాబితాలో టాప్ 100 ర్యాంక్ సాధించిన సంస్థలు. రాష్ట్ర/కేంద్రపాలిత ప్రాంతాల ప్రభుత్వాల పరిధిలోని టాప్ 200 NIRF ర్యాంక్ సంస్థలు. భారత ప్రభుత్వ పరిధిలోని మిగిలిన అన్ని ఉన్నత విద్యా సంస్థలు. మినహాయింపులు: విదేశీ విద్యా సంస్థల భారతీయ క్యాంపస్లు, భారతీయ సంస్థల విదేశీ క్యాంపస్లు మరియు విదేశీ విద్యా సంస్థలకు ఈ పథకం వర్తించదు.ప్రస్తుతం ఈ పథకం కింద 1,425 సంస్థలు అర్హత కలిగి ఉన్నాయి. ప్రయోజనాలను పొందే విధానం (స్టెప్స్) PM-విద్యా లక్ష్మి పథకం ఒక డిజిటల్ ప్లాట్ఫారమ్ ద్వారా సులభంగా లోన్ దరఖాస్తు, ట్రాకింగ్ మరియు ఆమోద ప్రక్రియను అందిస్తుంది. ఈ పోర్టల్ ద్వారా కింది సేవలు అందుబాటులో ఉంటాయి: ఉమ్మడి రుణ దరఖాస్తులు (Common loan applications) బ్యాంక్ ఎంపిక (Bank selection) దరఖాస్తు స్థితిని ట్రాక్ చేయడం (Tracking of application status) వడ్డీ సబ్వెన్షన్ అభ్యర్థనలు (Interest subvention requests) PM విద్యాలక్ష్మి డిజిటల్ రూపాయి యాప్ (CBDC వాలెట్) రుణం మంజూరై విడుదలైన తర్వాత, అర్హులైన విద్యార్థులు తమ కుటుంబ ఆదాయం ఆధారంగా వడ్డీ రాయితీ (interest subvention) కోసం దరఖాస్తు చేసుకోవచ్చు. ఈ రాయితీ మొత్తం లబ్ధిదారుని PM విద్యాలక్ష్మి డిజిటల్ రూపాయి యాప్ (CBDC వాలెట్)లో జమ చేయబడుతుంది మరియు ఆ తర్వాత విద్యా రుణ ఖాతాకు బదిలీ చేయబడుతుంది. PM-విద్యాలక్ష్మి పథకం ప్రభావం PM-విద్యాలక్ష్మి అనేది ఒక సమగ్రమైన, పూర్తిగా డిజిటల్ మరియు పారదర్శకమైన విద్యా రుణాల కల్పన వేదిక. ఇది విద్యార్థులు ఒకే పోర్టల్ ద్వారా PM-విద్యాలక్ష్మి రుణాలతో సహా అన్ని రకాల విద్యా రుణాల కోసం బ్యాంకులకు దరఖాస్తు చేసుకోవడానికి మరియు వారి దరఖాస్తు స్థితిని ఆన్లైన్లో తెలుసుకోవడానికి వీలు కల్పిస్తుంది. దీనిలోని డ్యాష్బోర్డ్ దరఖాస్తులు, మంజూరులు మరియు ప్రక్రియ దశలకు సంబంధించిన తాజా గణాంకాలను (real-time statistics) అందిస్తుంది. లింగ సమగ్రత (Gender Inclusion) పీఎం-విద్యా లక్ష్మి పథకం అర్హులైన ప్రతిభావంతులైన విద్యార్థులందరికీ వారి లింగభేదంతో సంబంధం లేకుండా ఉన్నత విద్య కోసం ఆర్థిక సహాయాన్ని అందిస్తుంది. ఈ పథకం ద్వారా మహిళలు మరియు ట్రాన్స్జెండర్ విద్యార్థులు కూడా ప్రయోజనం పొందుతారు, దీనివల్ల ఉన్నత విద్య మరింత అందరికీ అందుబాటులోకి వస్తుంది. ఆర్థిక అడ్డంకులను తగ్గించడం ద్వారా, ఈ పథకం విద్యార్థులు నాణ్యమైన విద్యను అభ్యసించడానికి, వారి నైపుణ్యాలను మెరుగుపరుచుకోవడానికి మరియు మెరుగైన ఉపాధి అవకాశాలను నిర్మించుకోవడానికి సహాయపడుతుంది. ఇది వారి ఉపాధి అర్హతను పెంచి, శ్రామిక శక్తిలో ఎక్కువ మంది పాల్గొనేలా ప్రోత్సహిస్తుంది, తద్వారా సమగ్ర సామాజిక మరియు ఆర్థిక అభివృద్ధికి తోడ్పడుతుంది. ఆర్థిక సంవత్సరం 2025-26లో 3,68,742 మంది పురుషులు మరియు 2,76,764 మంది మహిళలు రుణాల కోసం దరఖాస్తు చేసుకున్నారు. ఇందులో పురుషులకు 2,03,438 రుణాలు, మహిళలకు 1,58,629 రుణాలు మంజూరయ్యాయి. అణగారిన విద్యార్థుల సాధికారత (Empowering Underprivileged Students) ఈ పథకం ఆర్థికంగా వెనుకబడిన విద్యార్థులను ప్రధాన విద్యావ్యవస్థలోకి చేర్చడానికి వీలు కల్పిస్తుంది, తద్వారా మొత్తం విద్యా రంగాన్ని మరింత సమగ్రంగా మారుస్తుంది. సమర్పించిన మొత్తం దరఖాస్తులలో ఆర్థికంగా వెనుకబడిన విభాగాలు (EWS), జనరల్ కేటగిరీ, నాన్-క్రీమీ లేయర్ ఇతర వెనుకబడిన తరగతులు (NCOBC), ఇతర వెనుకబడిన తరగతులు (OBC), షెడ్యూల్డ్ కులాలు (SC), షెడ్యూల్డ్ తెగలు (ST), మరియు దివ్యాంగులు (PwD) ఉన్నారు. అన్ని ప్రధాన సామాజిక వర్గాల దరఖాస్తుదారులు ఇందులో భాగస్వామ్యం కావడం ఈ పథకం యొక్క విస్తృత పరిధిని మరియు సమగ్ర చట్రాన్ని ప్రతిబింబిస్తుంది. ఇది సమాజంలోని వివిధ వర్గాల వ్యాప్తంగా ఆర్థిక అడ్డంకులను తగ్గించడంలో మరియు విద్యా అవకాశాలకు సమానమైన ప్రాప్తిని కల్పించడంలో ఈ పథకం యొక్క సహకారాన్ని నొక్కి చెబుతుంది. ఆధారాలు ఎలక్ట్రానిక్స్ మరియు సమాచార సాంకేతిక మంత్రిత్వ శాఖ (MeitY) myscheme.gov.in విద్యా మంత్రిత్వ శాఖ pmvidyalaxmi pmvidyalaxmi.UserManual-Student.pdf PIB